"Catch Cancer before it catches You"


KHASI
Ka dei kaei Kaei ka daw jong ka cancer Ban pynioh ki lad jingiada
Kumno ban shem/tip ia ka cancer Kumno ban sumar ia ka cancer Cancer ha ki shynrang
Cancer ka ki kynthei Cancer ha ki khynnah Ka jingpang cancer bad phi
Ka jingmaham Ka jingjam ba thikna ban iada na ka jingpang cancer

   


KUMNO BAN SHEM/ TIP IA KA CANCER.

40. Kumno phi lah ban ia thuh ne ong ba phi don cancer khlem da ia shem bad u doctor?

Phi lah ban ong kumta tang da kaba suba. Ka jingiada kaba bha tam eh pyrshah ia ka pang cancer ka long lyngba ka jing eksamin ka bniah bad kaba tista, ryngkat bad kaba eksamin ia kita ki hynniew tylli ki dak ki shin lane ki jingmaham pyrshah ia ka cancer. Dei maphi u/ka, kiba lah ban iada ia ka cancer namar dei tang maphi u/ka ba tip nyngkong eh ba ka dak ka jingma ka la sdang paw ha phi.

41. Kiei ki katto katne tylli ki dak kiba ai jingtip kloi ba ka cancer ka la wan?

Ki don hynniew ki dak kiba kham paw. La juh khot ruh ia ki ba ki long ki hynniew tylli ki dak jingma jong ka cancer.

  1. Ka jingkylla ne jinglong pher kaba leit shabar.

  2. Ka jingmong ne jingmynsaw ka bym koit shuh.

  3. Kano kano ka jingmih snam ne kano kano kawei pat kaba mih jakhlia na ka met ka bym juh don mynshuwa.

  4. Ka jingrben ka snieh doh lane ka jingat ha ka buin ne ha kano kano ka bynta jing ka met.

  5. Ka jing bym tylliat bam ka kpoh lane ka jingjngan ban nguid jingbam.

  6. Ka jing kylla ne jinglong pher ha ki sohkhliang lane ki thapbasin kiba don ha ka met.

  7. Ka jingjyrhoh kaba la neh kham slem, ka jingsngew wit ha u tangkro bad kaba set sarew.

Lada don kano kano kawei na kitei ki dak jong ka cancer ba la kdew haneng phi dei ban ia shem kloi bad la u doctor.

42. Ka jingpang ka long ne em ka dak ha kaba sdang eh jong ka cancer?

Em. Lait noh tang lada ka cancer ka ktah ia ki shyieng lane u thied ksai doh. Ka jingsuh jing thar bunsien hi ka wan ynda ka jingpang cancer ka la kham heh bad ba la kham slem.

43. Balei dei ban phah peit kloi ia ka cancer bad ban sumar kloi lan ruh ia ka ?

Katba lap kloi ia ka cancer ha ka met katta ruh ka nang bha ban khang ia ka jingpur sha kiwei pat ki bynta jong ka met. Lah ruh ban pynkhiah ia ka cancer lada shem ia ka ha kaba sdang eh.

44. Haduh katno ka long shngian ban ap shuwa ban ia kynduh ia u doctor ha ka jing ia dei bad ka cancer?

Kano kano ka jingap slem ka long kaba ma. Dei ban leit kloi katba lah sha ki doctor bad ki dei ban da eksamin bniah ia phi bad pynshisha ba phi la ioh cancer ne em.

45. Balei don kam ban eksamin ia ka cancer pateng pateng?

Katba lah ban ioh sumar kloi ia ka cancer, katta ruh ki don ki lad ban pynkhiah ia ka. Da kaba phah peit ne eksamin pateng pateng lah ban ioh kem ia ka cancer naduh ba sdang, shuwa ba u nongpang un iohi hi da lade.

46. Hangno phi lah ban phah peit bniah/ check-up ia ka cancer?

Phi lah ban wan sha ka Cancer Detection Centre ha Civil Hospital, Shillong, lane ha kino kino ki doctor kiba la dep pyntbit ia lade ha kane ka kam.

47. Kiei kiba kynthup ha ka jingpeit ne jing eksamin kaba bniah eh ia ka cancer?

Ka jing peit kaba bniah bha ia ka cancer ka mut ka jingpeit bniah bha ia ki bynta jong ka met baroh kawei, kum ka ka shyntur, u ryndang, u pdot, tangnguid, ka kpoh, ka pla khun, ka buin bad kiwei kiwei de. Ryngkat bad ki test jong ka snam, unpynjhieh, ka paikhana, x- ray jong ka shadem, scanning, PAP smear, bad ki test ba kham kyrpang kum ka PSA, Mammography.

48. Hato kata ka jingpeit eksamin ka long kaba pang ne em ?

Ia kitei baroh ki jait eksamin lane ki jait test kim long satia kiba pang ne kiba shitom bad kim long kiba bam por.

49. Kaei ka Mammography?

Ka Mammography ka dei ka x- ray kaba kyrpang ban peit bniah bad ban lap ia ka cancer ka buin naduh ba ka dang shu sdang eh.

50. Ka PAP smears ka dei kaei?

Ka Papanicalaou Test (lane ka PAP smear) ka dei ka test ban lap ia ka jingkoit jingkhiah jong ka pla khun (uterus) lane ka khmut jong ka pla khun ( cervix). Da kaba leh ia kane ka test lah ban iada ia kitei ki bynta ban kylla cancer bad lada ka cancer ka don ruh dei ba ka dang shu sdang bad lah ban pynkoit ia ka. Kane ka dei kawei na ki cancer screening kiba la lah ban pynduna ia ka cancer jong ka pla khun ha baroh kawei ka pyrthei.

51. Kaba mih snam ka dei barobor ki dak jong ka cancer?

Em. Ia ka kano kano ka jingmih snam dei ban da peitbniah bad tohkit bha ban shem ba ioh dei na ka pang cancer. Ki don khyndiat ngut eh ki briew kiba mih snam na ki sohbuin ba ka dei ka cancer.Ka jingmih snam na ki bynta jong ka met kum na ka lyeit ne panjung dei ban eksamin bha ia ka ban pynthikna ba kam dei ka cancer. Ka jingmih snam bymdei por ne aiom na ka mynrain ki kynthei khamtam hadien ba la dap 50 snem ka rta ka lah eh ban long ka daw ban suba ba ka dei ka dak jon ka cancer.

52. Kaba mih snam ha ka eit ka kdew ne em ba don cancer?

Ka jingkhleh snam ha ka eit ka dawa ia ka jingleit jngoh ia u doctor kloi kloi. Ban ong ba ka jingmih snam ha ka eit ka dei tang na u piles ka long kaba ma shibun. Nalor ka cancer ki bun ki jingpang ha ka snier kiba lah ban pynkhleh snam ha ka eit.

53. Ka jingdon snam ha ka um pynjhieh ka mut ne em ba ka don ka cancer?

Ka lah ruh ban long. Hynrei ka lah ruh ban dei na kiwei pat ki daw ki bym dei ka cancer. Ka long kaba donkam ban phah eksamin bha ban tip ba kam dei ka cancer.

54. Ka long ne em kaba shisha ba ka cancer ka kham ngat ha kito ki briew kiba kham tlot ka met?

Yn don jingia dei ei ei kaba lah ban tip kaba don hapdeng ka jingkoit jingkhiah u briew bad ka jingmih ka cancer.Ka jingduna ka jingsumar ha ka por ba pun ba kha bad ka jingbym leh khuid bad ka jingsniew ki bniat bad ka jingjabong lynter ka shyntur ka pynjan bha ia u briew ban ioh cancer.

55. Da kumno ngi lah ban peit bniah ia ka cancer kaba don ha ka ‘nierbah?

Na ka bynta ban lap ia ka cancer kaba don ha ka ‘nierbah ka ba kongsan tam ka long ka jing eksamin bniah ia u/ka nongpang bad ka test kaba bha tam ka dei ka x- ray (barium meal) bad ka Endoscopy. (Endoscopy ka dei ka test kaba lah ban iohi beit beit ia ki tiar ba shapoh ka snier kaba ngi kwah ban eksamin). Lada lap kano kano ka jingpher dei ban da ot/shim khyndiat ka doh ban dup ioh ban phah eksamin da ka kor microscope (biopsy).

56. Da kumno lah ban tip ia ka jingpang cancer kaba don ha shyntur, ryndang ne pdot (head and neck)?

Ia ka cancer kaba don ha kitei ki bynta ba la kdew haneng la lah eh ban lap da kaba suk. Nyngkong eh bad bunsien da u nongpang hi bad u doctor u lah ban peit da ka suk da kaba u shu jngoh ha kitei ki bynta da ki tiar eksamin barit bad bym pynpang ia u nongpang. Lada don kano kano ka jingartatien dei ban shah ban ot/shim ia ka doh na ka tei ka jingmong ban dup ioh pynshisha ba ka cancer ka la sdang ne em. Na baroh ka cancer, ka cancer ha kine ki bynta ki long ki ba kynrei eh, khamtam, ha ki shynrang ka long 40 na ka 100 (40 %).

57. Kiei ki tiar ne ki kor ki bor ne ki lad ba la pyndonkam ban ioh kem ia ka cancer?

Ym don da kawei pat ka lad ka lynti ba kham bha palat ban ia kaba phah eksamin bniah bad tista ha u doctor. Kiwei pat ki tiar ki long kum ka x- ray, scanning, CT scan, MRI bad Mammography. Kine ki long ban shu pynskhem ne pruid lynti ia ka jingdon bad ka jingphriang jong ka. Ki don ki jingtest ia ka snam kiba kdew lynti ia ka jingsdang jong ka cancer, kum ka PSA, AFT, BHCG bad kiwei kiwei de. Lah ruh ban lap ia ka jingpang da ki Endoscopy. Ka dei ban don ka jingpynshisha ia ka jingpang shuwa ban sdang ia ka jingsumar da kaba leh da ka FNAC bad biopsy bad ban da peit da ka kor microscope.

 
Ka dei kaei Kaei ka daw jong ka cancer Ban pynioh ki lad jingiada
Kumno ban shem/tip ia ka cancer Kumno ban sumar ia ka cancer Cancer ha ki shynrang
Cancer ka ki kynthei Cancer ha ki khynnah Ka jingpang cancer bad phi
Ka jingmaham Ka jingjam ba thikna ban iada na ka jingpang cancer
 

Published and issued by STATE CANCER SOCIETY OF MEGHALAYA, for public interest.
For further information you may contact the Member Secretary of the Society, at the Cancer Detection Centre, Civil Hospital Shillong.
Phone : 0364-2500815 (O), Email : scsm@shillong.meg.nic.in